Có rất nhiều điều chúng ta phải thay đổi khi mong muốn trở thành
công dân thế giới. Ở đây tôi chỉ đề cập đến một thay đổi rất nhỏ trong
tư duy về quan hệ giữa người dân và chính phủ. Suốt một thời hễ cứ mở
miệng ra là dân ta lại nói “ơn chính phủ”. Thậm chí “ơn chính phủ” đã
được đưa cả vào một bài hát khá cảm động. Nó xác định rõ người ban ơn và
kẻ nhận ơn.
Những người làm tuyên truyền coi đó là một sự kỳ diệu trong công tác
tư tưởng mà không biết rằng chính kiểu quan hệ như vậy là nguyên nhân
của tất cả sự trì trệ trong bộ máy hành pháp suốt một thời gian dài mà
ngày nay chúng ta đang hô hào cải cách. Bởi vì khi người dân luôn phải
mang ơn chính phủ của họ, thì đương nhiên là họ chỉ có duy nhất một thứ
quyền, ấy là tìm cách mà báo đáp lại chính phủ, người gia ơn cho mình.
Ngược lại, ở vị trí người ban ơn thì chính phủ mặc nhiên có quyền không
cho phép ai đòi hỏi ở mình. Bởi vì mối quan hệ cho-nhận là mối quan hệ
không dựa trên nghĩa vụ và quyền lợi mà dựa trên sự hảo tâm đầy cảm tính
và tuỳ tiện cho dù nó được khoác vẻ mặt đạo đức. Đây là mối quan hệ còn
mang mầu sắc lễ giáo phong kiến, trong đó nhà nước là của vua. Vua có
ban thì thần dân mới được. Giờ đây nghĩ lại không khỏi cảm thấy rất buồn
cười và trên thực tế nó vô cùng tai hại. Tôi sẽ từ từ chỉ ra sự tai hại
đó.
Về bản chất, chính phủ là những người được dân trả tiền thuê để điều
hành công việc làm ăn, gọi thẳng ra là những người làm thuê cho dân.
Tiền lương trả cho các nhân viên trong bộ máy hành chính chỉ lấy từ
nguồn duy nhất là tiền thuế của dân. Chính phủ, khi tạo ra của cải vật
chất thông qua điều hành sản xuất, làm dịch vụ… thì của cải đó thuộc về
ông chủ là nhân dân. Người được thuê chỉ có nghĩa vụ làm tết những công
việc mà nhờ thế anh ta nhận được thù lao từ người trả tiền. Hiến pháp
của nhà nước Việt Nam không thể không xác nhận điều này cho dù ngôn từ
dùng có thể không nói cụ thể ra như vậy. Nhưng không hiểu sao trong quan
niệm của dân ta, chính phủ nói riêng và các tổ chức khác nói chung
giống như những lực lượng vô hình được phái đến từ đâu đó trước hết để
ban ơn cho họ. Chính phủ có trong tay nguồn của cải to lớn để cho ai thì
cho, cho bao nhiêu là quyền của chính phủ. quan niệm này tai hại ở chỗ
nó xác định sai lạc bản chất mối quan hệ giữa người dân và các cơ quan
hành chính. Với người dân thì họ luôn phụ thuộc, lệ thuộc vào chính
những người-như đã nói-làm thuê cho mình. Cho nên mới xảy ra chuyện ngược đời là có nhiều người dân sợ chính quyền như sợ cọp! Với những người này thì chính quyền làm gì làm thế nào là quyển của
họ. Họ làm tốt thì mình được hưởng (chẳng hạn như may mắn không bị sách
nhiễu, gây khó dễ khi có việc cần phải gặp người của chính phủ; hoặc may
mắn gặp được người tốt, công việc thuận lợi…), còn nếu họ làm không tốt
họ gây cản trở thì cũng đành cắn răng biết vậy. Hiện trạng đó đã và
đang ngầm xác nhận một thực tế ngược đời là người làm thuê lại đứng ở vị
trí của ông chủ và ngược lại. Những người làm thuê này tự thấy mình ở
phía trên người dân để nhìn xuống. Người dân phải mang ơn họ cơ mà. Mà
đã chịu ơn thì được ơn ngần nào tốt ngần ấy, không ai đi đòi hỏi người
khác phải gia ơn.
Vậy là vấn đề không chỉ còn là chuyện ngữ nghĩa câu chữ, truyền thống
văn hoá hay quan niệm đạo đức được gắn tuỳ tiện cho một mối quan hệ mập
mờ giữa người dân và chính phủ nữa, mà là vấn đề của khoa học dân chủ,
phát triển và văn minh. Đã đến lúc mối quan hệ này phải trở về đúng bản
chất của nó. Đã đến lúc các nhân viên trong bộ máy hành chính phải luôn ý
thức nếu họ phục vụ không tết, thiếu minh bạch… ông chủ nhân dân sẽ
chuyển sang thuê người khác, tức là họ mất việc. Đã đến lúc trả lại cho
người dân cái quyền tối thiểu của họ là không thuê những người không có
phẩm chất và năng lực làm việc cho họ. Có như vậy chúng ta mới xây dựng
được một chính phủ hiện đại như mong muốn của người dân và đòi hỏi của
thời cuộc. Khi đó, nếu người dân thật sự biết ơn chính phủ của mình thì
họ sẽ có đủ cách để bày tỏ mà không cần phải lên gân hô cái khẩu hiệu
rỗng tuếch.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét